Stawa Młyny, czyli charakterystyczny „wiatrak” na końcu falochronu zachodniego w Świnoujściu została wpisana do rejestru zabytków. To decyzja, która daje obiektowi najwyższą formę ochrony. Zdecydowało nie tylko znaczenie dla miasta, ale też to, że do dziś pełni swoją pierwotną funkcję elementu systemu nawigacji morskiej.
Stawa Młyny jako jeden z najbardziej rozpoznawalnych znaków nad polskim morzem oficjalnie trafiła do rejestru zabytków. Decyzję podjął Zachodniopomorski Wojewódzki Konserwator Zabytków po zakończeniu postępowania, które rozpoczęło się pod koniec 2025 roku. W marcu 2026 roku przeprowadzono oględziny obiektu, a 26 marca zapadła formalna decyzja o wpisie.
Ochroną objęto cały obiekt w jego obecnych granicach. Chodzi o konstrukcję wieży wraz z zewnętrznymi elementami. Oznacza to, że świnoujski „wiatrak” będzie od tej pory podlegał szczególnej ochronie prawnej.
Powodem wpisu nie był wyłącznie jego symboliczny charakter. W uzasadnieniu podkreślono, że Stawa Młyny nadal pełni ważną funkcję w systemie nawigacji morskiej i pomaga jednostkom bezpiecznie wejść do portu. To wciąż czynny znak nawigacyjny. Jednocześnie jeden z najstarszych zachowanych obiektów tego typu na polskim wybrzeżu Morza Bałtyckiego.
– Stawa Młyny stanowi ważny, materialny element miasta, wykorzystany również w oficjalnym logo Świnoujścia, stając się jego najważniejszym symbolem. Również z uwagi na charakter miasta związany z historyczną i współczesną funkcją uzdrowiskową, obiekt posiada także wysokie walory turystyczne, będąc niezapomnianą atrakcją dla zwiedzających. Wartość niematerialną stanowi fakt, iż obiekt jest przedmiotem ludowej legendy. Z tego względu wyjątkowość stawy polega na połączeniu ze sobą dwóch tożsamości miasta: portowej oraz turystycznej – mówił Tomasz Wolender, Zachodniopomorski Wojewódzki Konserwator Zabytków.
Wpis do rejestru był także odpowiedzią na obawy o przyszłość obiektu. Wniosek w tej sprawie złożyły władze miasta. Jak przekazała prezydent Świnoujścia Joanna Agatowska, chodziło o zabezpieczenie stawy na przyszłość, także w kontekście możliwych inwestycji prowadzonych w rejonie falochronu.
– Wniosek o wpis został złożony, aby zabezpieczyć jego przyszłości i żeby nikt nie wpadł na pomysł jego likwidacji, na przykład w ramach prowadzonych inwestycji. Takie były też głosy mieszkańców, bo wszyscy liczymy, że stary falochron i Wiatrak będą przez kolejne setki lat symbolem naszego Miasta dostępnym dla wszystkich – pisała na portalu Facebook Prezydent Miasta Świnoujście, Joanna Agatowska.
Oznaczenie daje konkretne skutki prawne. Wszelkie prace budowlane, remontowe lub konserwatorskie przy obiekcie będą wymagały zgody konserwatora zabytków. Niedozwolone będą działania, które mogłyby zmienić charakter lub naruszyć historyczną wartość stawy. Jednocześnie wpis otwiera możliwość ubiegania się o dotacje na prace konserwatorskie, restauratorskie i budowlane, a także korzystania z ulg podatkowych związanych z utrzymaniem zabytku.
Stawa Młyny została zbudowana w latach 1873–1874 jako część nowoczesnego jak na tamte czasy systemu naprowadzania statków do portu. Początkowo była prostą, nieoświetloną konstrukcją dzienną o walcowatym kształcie i skrzydłach przypominających wiatrak. Na początku XX wieku obiekt przeszedł modernizację. Dodano oświetlenie, najpierw gazowe, później elektryczne. Zmieniono też jego konstrukcję, podnosząc wysokość i montując stalowe skrzydła.
Do dziś stawa stoi na końcu kamiennego falochronu zachodniego i współpracuje z innymi znakami nawigacyjnymi, wyznaczając tor wodny do portu. W 2019 roku przeszła gruntowny remont, który przywrócił jej charakterystyczny biało-czarny wygląd.
fot. Polska Morska