W 2026 roku Gdynia obchodzi setną rocznicę nadania praw miejskich. Senat zdecydował, że miasto będzie jednym z patronów roku, podkreślając jego rolę w rozwoju gospodarczym kraju i przemianach ustrojowych. Jubileusz staje się okazją do spojrzenia na drogę, jaką Gdynia przeszła – od rybackiej osady do nowoczesnej metropolii nad Bałtykiem.
Historia miasta sięga średniowiecza. Najstarsza zachowana wzmianka o Gdyni, wówczas wsi Gdina, pochodzi z 1253 roku. Przez stulecia była niewielką osadą rybacką. Przełom nastąpił po 1918 roku, wraz z odzyskaniem przez Polskę niepodległości. Nowe państwo potrzebowało własnego portu morskiego, niezależnego od Gdańska, zarówno z powodów gospodarczych, jak i militarnych.
W maju 1920 roku wiceadmirał Kazimierz Porębski zlecił inżynierowi Tadeuszowi Wendzie wskazanie najlepszego miejsca pod budowę portu wojennego. Miesiąc później wybór padł na Gdynię. Wenda zwracał uwagę m.in. na osłonę Półwyspu Helskiego, szybko opadające dno morskie oraz dogodne warunki do realizacji inwestycji portowej. Decyzję przypieczętowała ustawa uchwalona przez Sejm 23 września 1922 roku o budowie portu przy Gdyni jako portu użyteczności publicznej.
W kwietniu 1923 roku otwarto tymczasowy port wojenny i przystań rybacką, a 13 sierpnia do Gdyni zawinął pierwszy pełnomorski statek – s/s „Kentucky”. Rozwój postępował szybko. Wielkim orędownikiem morskiej drogi Polski był Eugeniusz Kwiatkowski, który podkreślał, że bez własnego wybrzeża i floty kraj nie będzie ani samodzielny gospodarczo, ani politycznie.
10 lutego 1926 roku, w szóstą rocznicę zaślubin Polski z morzem, Gdynia uzyskała prawa miejskie. Decyzja ta była zwieńczeniem dynamicznego procesu, który w latach 30. XX wieku przyniósł miastu okres intensywnego rozwoju. Port obsługiwał tysiące statków rocznie, rozwinął się przemysł stoczniowy, a Gdynia stała się jednym z filarów gospodarki morskiej II Rzeczypospolitej.
II wojna światowa przyniosła miastu ogromne straty. Część mieszkańców została zamordowana, większość wysiedlona, a Gdynię przekształcono w zaplecze niemieckiej marynarki wojennej. Po 1945 roku rozpoczęła się odbudowa, prowadzona w trudnych realiach politycznych. Choć miasto przez dekady funkcjonowało w cieniu decyzji zapadających poza nim, zachowało swój charakter i silne poczucie wspólnoty.
W zbiorowej pamięci gdynian zapisały się zarówno tragiczne wydarzenia Grudnia ’70, jak i późniejsze zaangażowanie miasta w procesy prowadzące do przemian 1980 roku. Te doświadczenia współtworzyły lokalną tożsamość – opartą na samodzielności, pragmatyzmie i przekonaniu, że rozwój nie jest dany raz na zawsze.
Dziś Gdynia jest nowoczesnym miastem portowym, ważnym ośrodkiem akademickim i kulturalnym, liczącym blisko ćwierć miliona mieszkańców.
fot: z archiwum cyfrowego Muzeum Miasta Gdyni Fot. Roman Morawski