Coraz więcej polskich rzek odzyskuje swój naturalny charakter. Wody Polskie prowadzą inwestycje, które poprawiają warunki życia ryb, odbudowują mokradła i pomagają zatrzymywać wodę w krajobrazie. To odpowiedź na wyzwania, które przynoszą zmiany klimatu i coraz częstsze okresy suszy.
Coraz więcej rzek odzyskuje drożność
Renaturyzacja to proces, który polega na przywracaniu rzekom ich naturalnych funkcji. W praktyce oznacza to między innymi budowę przepławek dla ryb, przebudowę istniejących budowli hydrotechnicznych, odtwarzanie terenów podmokłych czy zwiększanie naturalnej retencji. Dzięki takim działaniom poprawiają się warunki życia organizmów wodnych, a krajobraz lepiej zatrzymuje wodę.
Przedstawiciele Wód Polskich, które prowadzą te czynności, podkreślają ich znaczenie.
„Renaturyzacja to jeden z kluczowych kierunków działań realizowanych przez Wody Polskie. Odtwarzanie mokradeł oraz przywracanie rzekom naturalnych funkcji i procesów nie tylko wspiera ochronę bioróżnorodności, ale również zwiększa retencję wody i pomaga ograniczać skutki suszy. Ma to szczególne znaczenie obecnie, gdy w wielu regionach kraju obserwujemy zjawisko suszy hydrologicznej” – podkreśla Marcin Jarzyński, zastępca prezesa Wód Polskich.
Konkretne projekty
W ostatnich latach instytucja zrealizowała wiele inwestycji, które przywróciły ciągłość ekologiczną rzek. Na Białej Tarnowskiej działania objęły około 80 km, na Wiśloce wraz z Ropą i Jasiołką blisko 254 km, a na Wiśle oraz dolnych odcinkach Soły i Skawy około 88 km. W każdym przypadku przebudowano lub wybudowano urządzenia, które umożliwiają rybom swobodną migrację.
Przykładem działań prowadzonych na silnie przekształconych rzekach jest Odra. Na tej rzece przebudowano przepławki na siedmiu stopniach wodnych, m.in. w Brzegu Dolnym, Zwanowicach czy Dobrzeniu. Modernizacja poprawiła warunki migracji ryb, pokazując, że ochronę ekosystemów może być pogodzona z funkcjami przeciwpowodziowymi, żeglugowymi i energetycznymi rzeki.
Jednym z największych przedsięwzięć był projekt LIFE+ Rega, w jego ramach powstały 23 przepławki, utworzono ponad 12 tys. m² sztucznych tarlisk, posadzono około 60 tys. drzew oraz zamontowano bariery chroniące ryby przed wpływaniem do turbin elektrowni wodnych. Projekty realizowane na Białej Tarnowskiej i Wiśloce zdobyły również uznanie podczas międzynarodowej konferencji Fish Passage w Stanach Zjednoczonych.
Renaturyzacja to nie tylko rzeki
Wody Polskie rozszerzają swoje działania także na mokradła i tereny zalewowe. W dolinie Łupawy miały miejsce procesy odtwarzania starorzecza i naturalnych elementy krajobrazu, a w rejonie Wężyska i Chlebowa wały przeciwpowodziowe zostały odsunięte od rzeki. Takie rozwiązanie daje więcej miejsca wodzie przy wezbraniach i jednocześnie pozwala odbudować cenne siedliska terenów zalewowych.
Równolegle instytucja realizuje projekty małej retencji na Szpręgawie, Pojezierzu Kaszubskim i w Borach Tucholskich. Dzięki nim więcej wody pozostaje w środowisku, co poprawia kondycję ekosystemów i pomaga ograniczać skutki długotrwałej suszy.
Kolejne inwestycje już w realizacji
Wody Polskie nie zatrzymują się i kontynuują renaturyzację rzek, korzystając ze środków krajowych i unijnych. Obecnie realizują projekty, które obejmują m.in. Nidę, Drawę, Parsętę, Nysę Kłodzką i Noteć. Instytucja przygotowuje również kolejne przedsięwzięcia, w tym dotyczące działań retencyjnych na Pomorzu Zachodnim.
Renaturyzacja staje się dziś jednym z najważniejszych kierunków rozwoju gospodarki wodnej w Polsce. Jej celem nie jest rezygnacja z ochrony przeciwpowodziowej czy infrastruktury hydrotechnicznej, ale znalezienie rozwiązań, które pozwolą na pogodzenie bezpieczeństwa ludzi z ochroną przyrody.
Dotychczasowe inwestycje pokazują, że przywracanie rzekom naturalnych funkcji może jednocześnie poprawiać stan środowiska, zwiększać retencję i wzmacniać odporność ekosystemów na skutki zmian klimatu.
Fot. Państwowe Gospodarstwo Wodne Wody Polskie