Statki z żywnością codziennie wpływają do europejskich portów. Zanim jednak produkty z odległych części świata trafią na rynek, przechodzą szczegółową kontrolę. W zachodniopomorskich portach i granicach państwa czuwają nad tym procesem inspektorzy Wojewódzkiego Inspektoratu Jakości Handlowej Artykułów Rolno-Spożywczych w Szczecinie.
To właśnie na tym etapie inspektorzy IJHARS sprawdzają, czy produkt spełnia wymagania unijnego rynku i czy może zostać dopuszczony do dalszego transportu oraz sprzedaży. Ich praca ma kluczowe znaczenie dla bezpieczeństwa i jakości produktów trafiających do konsumentów.
Globalny handel żywnością jest dziś silnie związany z transportem morskim. Statki przewożą ogromne ilości produktów rolnych, półproduktów i gotowej żywności. Według danych ONZ transport morski odpowiada za ponad 80 procent światowego handlu towarami. Skala importu do Europy jest ogromna. Z danych Eurostatu wynika, że w 2024 roku państwa Unii Europejskiej sprowadziły drogą morską około 1,1 miliarda ton towarów z krajów spoza UE.
Wśród nich znajdują się m.in. owoce, warzywa, produkty przetworzone czy surowce wykorzystywane do produkcji żywności. Każdy z tych ładunków musi spełniać określone wymagania jakościowe, zanim zostanie dopuszczony do obrotu na rynku unijnym. I właśnie w tym miejscu zaczyna się praca inspektorów i porty morskie jednym z kluczowych punktów kontroli jakości.
Jak wygląda kontrola na granicy
Import żywności do Unii Europejskiej wiąże się z koniecznością spełnienia wielu wymogów prawnych. Szczególnie dotyczy to importu z tzw. krajów trzecich. Dotyczą one przede wszystkim jakości handlowej produktów oraz informacji przekazywanych konsumentom. Podstawą oceny jest m.in. dokumentacja przedstawiona przez importera. Może to być deklaracja jakościowa, specyfikacja produktu, atest jakościowy lub oznakowanie towaru zawierające wymagane informacje.
Inspektorzy szczecińskiego IJHARS prowadzą regularne kontrole w porcie Szczecin–Świnoujście. Jak wyjaśnia Inspekcja, kontrola może obejmować kilka etapów:
– Kontrola jakości handlowej towarów przywożonych z zagranicy obejmuje co najmniej jedną z następujących czynności: sprawdzenie dokumentów umożliwiających identyfikację artykułu rolno-spożywczego, atestów jakościowych, wyników badań laboratoryjnych oraz innych dokumentów świadczących o jego jakości handlowej; sprawdzenie opakowania, oznakowania, prezentacji artykułu oraz warunków jego przechowywania i transportu; oględziny artykułu rolno-spożywczego; pobranie próbek oraz ich ocenę lub badanie laboratoryjne; ustalenie klasy jakości artykułu rolno-spożywczego – wskazuje WIJHARS.
Kontrola nie ogranicza się wyłącznie do dokumentów. Inspektorzy oceniają także sam produkt, jego wygląd, zapach czy sposób pakowania. Taka ocena organoleptyczna pozwala wstępnie zweryfikować jakość żywności, a w przypadku podejrzeń dotyczących jej stanu pobierane są próbki do szczegółowych analiz laboratoryjnych.
Decyzja inspektora może zatrzymać towar
Zakres kontroli zależy od konkretnego produktu oraz dokumentów przedstawionych przez importera. Ostateczną decyzję o sposobie przeprowadzenia kontroli podejmuje inspektor.
– O zakresie i trybie kontroli decyduje inspektor biorąc pod uwagę specyficzne cechy badanego produktu, dokumentację przedłożoną przez zainteresowany podmiot oraz warunki techniczne do przeprowadzenia kontroli – dodaje WIJHARS.
Jeśli podczas kontroli okaże się, że produkt nie spełnia wymagań jakościowych lub jest niezgodny z deklaracją producenta, inspektor może podjąć decyzję o jego zatrzymaniu. W takim przypadku wydaje decyzję administracyjną o zakazie wprowadzenia produktu do obrotu, która obowiązuje natychmiastowo. Dalsze postępowanie prowadzi Krajowa Administracja Skarbowa.
– Właściwy dla miejsca przeprowadzonej kontroli wojewódzki inspektor jakości handlowej artykułów rolno-spożywczych wydaje decyzję o zakazie wprowadzenia danej partii towaru do obrotu na teren Polski i UE, a następnie przekazuje związaną z tym dokumentację do lokalnego organu celnoskarbowego – tłumaczy nam WIJHARS.
W przypadku świeżych owoców i warzyw sporządzany jest dodatkowo protokół niezgodności z normami handlowymi Unii Europejskiej.
Kontrola graniczna ma przede wszystkim charakter prewencyjny. W przypadku stwierdzenia naruszeń inspekcja może również nałożyć kary finansowe. Jak podaje IJHARS, przy mniejszych naruszeniach wysokość kary wynosi od 500 zł do pięciokrotności wartości kontrolowanych produktów. W przypadku poważniejszych naruszeń, takich jak zafałszowanie produktu, kara może wynieść od 1000 zł do 10 procent przychodu kontrolowanego przedsiębiorstwa.
Kontrola trwa także po przekroczeniu granicy
Kontrole nie kończą się w porcie. Inspekcja sprawdza także produkty już znajdujące się w obrocie na rynku krajowym, sprawdzając jakość tych produktów. Jak podaje IJHARS:
– Niezależnie od kontroli granicznych, w toku kontroli na rynku krajowym organy IJHARS stale weryfikują jakość wprowadzanych do obrotu artykułów rolno-spożywczych, w tym wytworzonych z surowców i półproduktów sprowadzanych z państw trzecich, pod kątem m.in. prawdziwości deklaracji o kraju pochodzenia – dodaje WIJHARS.
Wraz z rosnącą skalą handlu międzynarodowego rośnie także znaczenie kontroli jakości produktów sprowadzanych z zagranicy. Porty morskie pozostają jednym z pierwszych miejsc, w których taka weryfikacja jest prowadzona. Inspektorzy IJHARS są jednym z pierwszych elementów tego systemu. Ich zadaniem jest dopilnowanie, aby na rynek, na półki sklepowe i stoły konsumentów nie trafiały produkty o niewłaściwej jakości, źle oznakowane lub niezgodne z deklaracjami producenta.
Wśród produktów rolno-spożywczych sprowadzanych do Unii Europejskiej z państw trzecich dominują przede wszystkim owoce i warzywa, kawa, kakao, herbata, przyprawy, ryż oraz różnego rodzaju produkty przetworzone. Duże znaczenie ma także import olejów roślinnych, w tym oleju palmowego, a także pasz i surowców wykorzystywanych w produkcji żywności.
fot. Wojewódzki Inspektorat Jakości Handlowej Art. Rolno-Spożywczych Szczecin