2 lutego 1939 roku na ORP Orzeł podniesiono polską banderę wojenną. Kilkanaście miesięcy później nowoczesny okręt podwodny zaginął bez śladu na Morzu Północnym. Do dziś nie wiadomo, co stało się z jednostką.
ORP Orzeł był dumą przedwojennej Marynarki Wojennej. Okręt zbudowano w holenderskiej stoczni jako jedną z najnowocześniejszych jednostek swojej klasy. Jego budowę w dużej mierze sfinansowano ze zbiórki społecznej. Po wybuchu II wojny światowej Orzeł wziął udział w działaniach na Bałtyku. We wrześniu 1939 roku został internowany w Tallinie, skąd załoga przeprowadziła brawurową ucieczkę. Pozbawiony map okręt przedarł się przez cieśniny duńskie do Wielkiej Brytanii.
W kolejnych miesiącach Orzeł walczył u boku brytyjskiej floty. W kwietniu 1940 roku zatopił niemiecki transportowiec Rio de Janeiro, ujawniając przygotowania do ataku na Norwegię. Był to jeden z najbardziej znanych sukcesów bojowych polskiego okrętu. 23 maja 1940 roku ORP Orzeł wyruszył w patrol na Morzu Północnym. 8 czerwca uznano go za zaginiony, a kilka dni później oficjalnie za stracony. Okręt nigdy nie powrócił do bazy, a los jego załogi pozostaje nieznany.
Istnieje kilka hipotez dotyczących przyczyn zaginięcia. Najczęściej wskazuje się na omyłkowe zatopienie przez brytyjski samolot patrolowy, który mógł wziąć Orła za niemiecki okręt podwodny. Wersję tę częściowo potwierdza raport pilota, choć dotychczasowe wyprawy badawcze nie przyniosły rozstrzygających dowodów.
Inne scenariusze zakładają wejście na zerwaną minę morską lub awarię techniczną połączoną z błędem nawigacyjnym. Wojenne warunki eksploatacji sprzyjały takim zagrożeniom. Żadna z hipotez nie została jednak jednoznacznie potwierdzona.
Wraku ORP Orzeł nie udało się odnaleźć do dziś. Poszukiwania prowadzą od lat pasjonaci historii w ramach programu „Santi. Odnaleźć Orła”. Jednostka jest również przedmiotem Narodowego Programu Poszukiwania Wraku Polskiego Okrętu Podwodnego ORP Orzeł.
Zaginięcie Orła pozostaje zatem jedną z największych zagadek II wojny światowej.
fot: Muzeum Marynarki Wojennej